سر — English and Urdu Meaning, Phonetics and Definition
سر (sir) is a Pashto n-m meaning “secret” in English او په اردو کې د «سر، رأس» معنی لري. Documented in the Open Pashto Lexicon with dual Kandahari and Peshawari phonetic standards, plural form سرونه.
Meanings · Entry 11
ماناوې او تعریفونهسر ساتل
“to keep a secret”
میرے سر میں درد ہے۔
Proverbs (Mataloona)63 unique
ولسي متلونه«اَکه ! دا هغِه سر نۀ دے، چِه بۀ ستا پۀ توره پرې شى»
“O Ako! This is not such a head that it will be severed by your sword.”
اب یہ وہ سر نہیں ہے جو تمہاری تلوار سے آسانی سے کٹ جائے۔
«پر بې سرښه نه شېخچېږي ۔»
“Without a foundation, nothing can be built.”
بغیر سر اور بنیاد کے عمارت نہیں کھڑی ہوتی۔
«په پګ چه درئی واړی نو حشریه وره سری مے»
“When you are so proud of your bald head, may God not give you a lock of hair.”
گنجے پن پر جب اتنی اتراتے ہو تو خدا تمہیں بال نہ دے۔
«پۀ (د) سر د پښه سر وې۔»
“The head of the foot is on the head.”
سر کی جگہ پاؤں اور پاؤں کی جگہ سر ہونا۔
«پۀ سر ستور او د پېازو غل۔»
“Bareheaded and a thief of onions.”
ننگا سر اور پیاز کا چور (معمولی چیز کی خاطر بدنامی مول لینا)۔
«پۀ سر ېې د زړوکو وې تر مخ ېې د زلمي وې۔»
“Let there be an old woman's shawl on her head, and a young man before her.”
سر پر بوڑھی عورت کی چادر ہو اور آگے جوان ہو۔
«پۀ مر کبدونکئ تېره شى خو د مر کوونکئ پۀ سر شى ۔»
“The blow passes by the receiver, but eventually comes down upon the head of the doer.”
ظلم کا بوجھ آخرکار ظالم کے سر پر ہی پڑتا ہے۔
«چِه پَه سر د درد نۀ وى وى داغ پرې مَه ږده»
“Do not place a brand upon a head that has no pain.”
جس کے سر میں درد نہ ہو، اس پر داغ مت رکھو۔
«چې څومره سر لوړے هومره درد لوړے ۔»
“The higher the head, the greater the headache.”
جتنا سر بڑا اتنا درد زیادہ ۔
«چِه دَ سَر خَوَاھَه دَه نُو دَ پښُو نَا کَام دِے»
“Where the head desires, the feet must follow in fatigue.”
دل جدھر جانے کو چاہے پاؤں کو مجبوراً ادھر ہی اُٹھنا پڑتا ہے
«چِه سر او نَه مېری سرَه بَه او نَه کډی.»
“He who does not risk his head will not earn a head (honor/wealth).”
جو سر کو نہ کھپائے وہ سونا کیسے کمائے۔
«چِه سر حیات وِی نو ټوپۍ ډېرې.»
“If life remains, caps are plenty.”
سلامت ہو تو ٹوپیاں بہت۔
«چِه سر خِی دَ پښې نَے کام دَے.»
“Where the head desires, the feet go to work.”
جدھر کو جی جائے ادھر کو پاؤں اٹھے۔
«چِه سر خدالَے راکړی دَے نو سوپرَه بَه هم خدالَے راکړی.»
“Since God has given the head, He will also provide the shade.”
اگر خدا نے سر دیا ہے تو سایہ بھی عطا کرے گا ۔
«چِه سر دَ نَه خودېږی نو صندل پرې مَه ږده.»
“If your head does not ache, do not place sandalwood on it.”
سر میں درد نہیں تو اس پر صندل لگانے کی کیا ضرورت۔
Show all 1 historical variants▼▲
- • چِه سر دَ نَه خودېږی داغ پرې مَه ږده.
«چِه سرَے خاورې مَشالَے وِی او کَم خبرې کا بَه دیدنونه.»
“If the head is buried in dust, it speaks little of meetings.”
سر کی خیر منائے ہو تو دیدار خاک کرو گے۔
«چِه سر کَږه دَ کورَه وِی خپله (خونَه) ئې خورَه وِی ۔»
“When the head of the house is crooked, his own household is ruined.”
گھر کا بھیدی لنکا ڈھائے۔
«چِه سر و مال ترې جَار کړې نو هر سرې به يار کړې ۔»
“If you sacrifice your head and wealth for them, you can make anyone a friend.”
اگر تم دل و جان فدا کرو تو ہر کسی کو دوست بنا سکو گے۔
«چِه سر وِی، خولئِی خپله مونده شِی ۔»
“If the head remains, the cap is easily found.”
سر سلامت ہو تو ٹوپی خود بخود مل جاتی ہے۔
«چِه سر وِی په کونه تندر نَه پرېوزِی ۔»
“If the head is safe, thunder does not fall on the feet.”
سر سلامت ہو تو پاؤں پر آفت نہیں آتی۔
«چِه سر وِی ټوپئِی کلاپتَه راځِی ۔»
“If there is a head, a cap or turban will surely find its way.”
سر ہو تو ٹوپی کلاہٹہ بھی آجاتی ہے ۔
«چِه لوړِه سرِه وِی نو څار موال وِی ۔»
“When the head is high, protectors and supporters abound.”
جب مقام اونچا ہو تو ہر کوئی مددگار بن جاتا ہے۔
«خه لوړ وو خه د پګ سرلغړی وو»
“Whether it was tall or the bald head was shining.”
کیا اونچا تھا اور کیا گنجے کا چمکتا سر۔
«خپل سر په خپله نه خرڅیږی ۔»
“One's own head cannot be sold by oneself.”
اپنا سر انسان خود نہیں بیچ سکتا (اپنے عیب خود نظر نہیں آتے)۔
«خُدائے دَ چا دَ سر سرائے نَه نیشت کوی ۔»
“May God not destroy anyone's home and hearth.”
خدا کسی کا گھر بار اور سہار نہ اجاڑے۔
«د سر د پآسه سر وي ۔»
“Above every head, there is another head.”
ہر فرعون کو موسیٰ مل جاتا ہے (ہر سر کے اوپر ایک اور سر ہوتا ہے)۔
«د سر سویلي د پاره د ترکلې داغ بس دۀ ۔»
“For a bird with a tender head, the mark of a spindle is enough.”
کمزور کے لیے ذرا سی چوٹ ہی کافی ہوتی ہے۔
«د سر نۀ چې اوبۀ واوری خۀ یوہ نپزۀ څۀ دوه نپزے ۔»
“Once water flows over the head, what difference does it make if it's one inch or two?”
جب پانی سر سے گزر جائے تو ایک بالشت ہو یا دو، کیا فرق پڑتا ہے۔
«د سر نۀ چې تېر شی قلندر شی ۔»
“He who lets go of his head becomes a Qalandar (carefree mystic).”
جس کو جان کی پرواہ نہ رہے وہی قلندر بن جاتا ہے۔
«د ګنجۍ سر او سالو نه ښائي ـ»
“A veil or shawl does not suit a bald head.”
گنجے سر پر سالو (دوپٹہ) اچھا نہیں لگتا۔
«دنیا قربان شه سرونو نه ، او سرونه قربان شه شرمونو نه ۔»
“Let the world be sacrificed for our heads, and our heads for our honor.”
دنیا سروں پر قربان ہو، اور سر شرم و حیا (عزت) پر قربان ہوں۔
«دوه سرا اخته لری ما په لمدوره لریے ۔»
“Two are locked in a fight, while I sit back and watch them closely.”
دو آپس میں لڑیں اور میں تماشا دیکھتی رہوں۔
«د سر د پاسه سر دے ۔»
“Above every head, there is another head.”
ہر فرعون را موسیٰ ۔
«زر زار شہ دسره ، سر زار شہ د عزته ۔»
“Sacrifice your wealth for your life, and sacrifice your life for your honor.”
جان بچانے کے لیے دولت قربان ہے، اور عزت بچانے کے لیے جان قربان ہے۔
«زما په سر منگ دی د بل په سر د خم وی ۔»
“On my head is a mere clay bowl, while on another's head is a jar.”
میرے سر پر پیالی ہے اور دوسرے کے سر پر بڑا گھڑا ہے۔
«زۀ ځۀ وایم دا سر نا مۀ ځۀ وایٔ»
“I speak of one thing while you answer about something entirely unrelated.”
پوچھی زمین کی کہی آسمان کی۔
«سپږلے دے ستا په مټۍ سر کښې هم تمبلي دى کلونه ۔»
“Even on a barren mound, spring flowers will eventually bloom over the years.”
بہار گنجے سر میں بھی پھول سجا دیتی ہے۔
«ستا په سر كڼي به لى هم دوه كوتي كېښولى وي»
“They must have pressed two fingers on your head when you were born too.”
پیدا ہوتے وقت تمہارے سر کو بھی درست کرنے کی کوشش کی گئی ہوگی۔
«سر به کړوم که دادا بلۀ تاوې راولی ۔»
“I will wait patiently! Perhaps father will bring another bride around.”
انتظار کروں! شاید ابا دوسری دُہن بیا لائے۔
«سر په ره شوي او دننه کړه بيني ۔»
“He went out on the road and pulled his nose inside.”
ظاہر کچھ، باطن کچھ۔
«سر بۀ سپن ئے نه وی غر بۀ یرې نه وی ۔»
“A mountain is never without bears, nor is a head ever completely bald of grey hair.”
سر جوڑوں سے اور پہاڑ ریچھوں سے خالی نہیں ہوتا۔
«سر په خپلو ويښتو نه درنېی ۔»
“The head does not become heavy because of its own hair.”
سر اپنے بالوں سے بھاری نہیں ہوتا۔
«سر تړلې من خوپړې ۔۰»
“Head is bandaged, but eats a whole maund of food.”
ویسے تو سر باندھ رکھا ہے لیکن کھانے بیٹھے تو من بھر کھائے۔
«سرته د دوې ګوټې نه غزيری ۔»
“He cannot even stretch his two fingers towards his head.”
سست الوجود سر بھی نہیں کھجاسکتا۔
«سرچه بۀ جنجاله شی کد و شی ۔»
“When the head becomes free of worries, it turns into a pumpkin.”
سر اگر فکر سے خالی ہو جائے تو کُدو بن جائے ۔
«سرچه په ديوال وھې خپل سر په مات کړه.»
“If you strike your head against the wall, you only break your own head.”
سر دیوار سے ٹکراؤ گے تو اپنا سر پھوڑو گے۔
«سرچه په کاروی نو په داسې وی.»
“Whose head is in the work, he is the one in trouble.”
جس کے ذمے کام ہو وہی مصیبت میں مبتلا ہوتا ہے (جس پہ بیتے وہی جانے)۔
«سرچو په برخه شی نو ماتول ئے بویه.»
“When a head falls to your share, you must break it.”
سر کی تقسیم ہو جائے تو اُس کے ٹکڑے کرنا ہی ہوں گے۔
«سرچه دشال وړوی، له کشميره ورته راځی.»
“Whoever deserves a shawl, it comes for them all the way from Kashmir.”
جو شال کے قابل ہو اُس کے لئے شال کشمیر سے آتی ہے (شکر خورے کو خدا شکر دیتا ہے)۔
«سرڅه په يوه لوته سپيره څُۀ په لسو.»
“Whether the head is dusted by one clod of earth or ten, it is all the same.”
سر چاہے ایک ڈھیلے سے گرد آلود ہو یا دس سے، بات ایک ہی ہے۔
«سرچه سپين شی، د مرگی نښانه ده.»
“When the hair turns white, it is a sign of approaching death.”
سفید بال موت کی نشانی ہیں۔
«سرچه خوب يئ داغ سره نه پرې بدی.»
“When there is pain in the head, it is not cured by a scar.”
سر میں درد ہو تو اسے داغنے سے علاج نہیں ہوتا۔
«سرخرئی ښه ده نه ميرهٔ شړلے.»
“Having one's head shaved is better than being cast out by a stepmother (or spouse's family).”
طلاق سے بہتر ہے کہ سر منڈ جائے۔
«سر بنکته که چه تيرشی.»
“Bow your head until it passes.”
سر جھکا لو تاکہ مصیبت گزر جائے۔
«سر بنکته که کۀ ښکاری.»
“Lower your head and the village comes into view.”
سر نیچا کرو تو گاؤں دکھائی دیتا ہے۔
«سر د آسمان ته رسي او عقل د پښو لاندې دی.»
“His head reaches the sky, but his intellect is under his feet.”
سر آسمان تک پہنچتا ہے اور عقل پاؤں تلے ہے۔
«سر د اوخوری هغه کستورئ چه دهوئئ ورپسې څته وئ.»
“Damn the musk gland for which the musk deer loses its life.”
غارت ہو وہ نافہ مشک جس کے حصول میں ہرنی کی جان چلی جائے۔
«سر د پړيو تو دی.»
“The head is subject to the rope's end.”
ہر کمالے را زوالے (سر انجام ہر زندگی کا دارومدار تقدیر پر ہے)۔
«سر د خداۓ را نغد کړی دکېت ئے بيزاريم.»
“Give me the principal from God in cash, and I renounce the profit.”
خدا کا اصل زر نقد دے دے، نفع سے بیزار ہوں۔
«چه سرونه خوږیږی داغ پری مه ږده»
“Do not put branding marks on heads that are already aching.”
جو سر پہلے ہی درد کر رہا ہو اس پر داغ مت لگاؤ۔
«سرونه پری سوه نرخونه وتړل شول»
“Heads were severed before prices were fixed.”
سر کٹ گئے تب کہیں جاکر قیمت اور قدر طے ہوئی۔
«سل سرونه ئی خیشته کړه یو ئی هم ونه خریبه»
“He wet a hundred heads, but did not shave a single one.”
سو سر گیلے کیے مگر ایک کا بھی سر نہیں مونڈا (صرف باتیں کیں عمل نہیں کیا)۔
«سل سرونه خشتوی ، یو سر خریی»
Show all 1 historical variants▼▲
- • سل سرونه خشتوې ، یو هم خریلای نسی
Grammar — Word forms
د کلمې ګردان او بڼېGrammatical Formحالت او بڼه | پښتو بڼهPashto Form | Phoneticتلفظ |
|---|---|---|
Dir Plural (-ūnah) | سرونه | sir-ūnah |
Obl Plural (-ūno) | سرونو | sir-ūno |
Animate Plural (-ān) | سران | sir-ān |
Animate Obl Plural (-āno) | سرانو | sir-āno |
Vocative Singular (-a) | سره | sir-a |
Examples from corpora49
قاموسي او ادبي شواهدAttested real-world sentences grouped by source. Headwords highlighted in context.
په زياتو رسمي او ولسي غونډو کي د خبرود پيل وياړلې لومړۍ جمله غالبا د افغانستان د پنځه زره کلن تاريخ يادونه ده په هر ناستون ، ميلمستون او يا د زدکړي په ټولگيو کي د افغانستان د پنځه زره کلن تاريخ په وياړ يادونه کيږي دا سر ليک د کومه راپيدا شوېدۍ
“Attested usage in 'د افغانستان د پنځه زره کلن تاريخ سرليک ( منډيگک )' (سر)”
میرے سر میں درد ہے۔
نخاعي شريان چې د په نوم سره پېژندل کېږي د سبکلېويان شريانونو « څانگې دي او له همدغه وروستي نومېدلي شريانونو نه منشا اخلي سرچینې شریانونه سر او غاړه
“Attested usage in 'نخاعي شريان' (سر)”
زما سر درد کوی.
“My head hurts.”
میرے سر میں درد ہے۔
د کلمې اصل او ریښه(Word Origin & Etymology)کتل ▼
Origin Unknown
Homograph 2; Flagged: origin unknown
سر (n-m · Entry 2)
Meanings · Entry 218
ماناوې او تعریفونهشل سره مال
“twenty head of cattle”
میرے سر میں درد ہے۔
د اوبو په سر
“on water”
میرے سر میں درد ہے۔
سر (n-m · Entry 3)
Meanings · Entry 35
ماناوې او تعریفونهزما سر درد کوی.
“My head hurts.”
میرے سر میں درد ہے۔
د سیند سر ته لاړ شه.
“Go to the source (beginning) of the river.”
دریا کے منبع (شروعات) کی طرف جاؤ۔
هغه د دې کار سر سړی دی.
“He is the leader of this task.”
وہ اس کام کا سربراہ ہے۔
زما سر درد کوی.
“My head hurts.”
میرے سر میں درد ہے۔
نخاعی شریان چې د په نوم سره پېژندل کېږی د سبکلېویان شریانونو « څانګې دی او له همدغه وروستی نومېدلی شریانونو نه منشا اخلی سرچینې شریانونه سر او غاړه
“Attested usage in 'نخاعي شريان' (سر)”
Lexicographical Profile & Dialect Notes
علمي او ژبني معلوماتGrammar & Morphological Classification
The headword سر (sir) functions as a n-m in standard Pashto lexicography. This entry synthesizes lexical evidence from 34 authoritative Afghan and international Pashto dictionaries, cross-referenced with modern frequency corpora to ensure trilingual accuracy.
Phonological & Dialectal Realization
Pronunciation diverges between the Southwestern (Kandahari) dialect and the Northeastern (Peshawari/Kabuled) standard. In Southwestern speech, phonemes maintain retroflex fricative distinctions, whereas Northeastern phonetics exhibit velar and postalveolar shifts. All acoustic transcriptions conform to the International Phonetic Alphabet (IPA) standards adopted by the Pashto Academy.